Materialen zijn overal. Ze zitten in de stoel waarop je zit, de muren om je heen en de kleren die je draagt. Toch staan de meeste mensen er zelden bij stil waar die grondstoffen vandaan komen, hoe ze worden gemaakt en wat er na gebruik mee gebeurt. Dat is jammer, want de keuze voor een bepaalde grondstof heeft veel meer gevolgen dan je op het eerste gezicht zou denken. Voor het milieu, voor mensen aan de andere kant van de wereld en voor de kwaliteit van een product zelf.
Natuurlijke en synthetische grondstoffen naast elkaar
Hout, steen, katoen en wol zijn voorbeelden van stoffen die rechtstreeks uit de natuur komen. Ze bestaan al zolang mensen bouwen en kleden, en ze hebben bewezen lang mee te gaan als je er goed mee omgaat. Naast deze natuurlijke varianten zijn er ook synthetische soorten, zoals plastic, nylon en polyester. Die worden in fabrieken gemaakt, vaak op basis van aardolie. Ze zijn licht, goedkoop en makkelijk te vormen, maar ze breken in de natuur nauwelijks af. Een plastic fles heeft meer dan vierhonderd jaar nodig om te vergaan. Dat maakt de keuze tussen een natuurlijk of kunstmatig product meer dan alleen een kwestie van smaak of prijs.
Duurzame keuzes in bouw en productie
Binnen de bouwwereld en de productie van meubels en gebruiksvoorwerpen groeit de aandacht voor grondstoffen die minder schade aanrichten. Accoya is een houtsoort die chemisch behandeld wordt zodat het niet rot, zelfs niet in contact met water. Berken multiplex is sterk en wordt gemaakt van dun fineer dat efficiënt gebruikt wordt, waardoor er weinig hout verloren gaat. Aluminium heeft als voordeel dat het volledig opnieuw verwerkt kan worden zonder kwaliteitsverlies. Van gerecycled aluminium maken is negentig procent minder energie nodig dan van nieuw aluminium. Ook mangohout wint aan populariteit: het wordt vaak gemaakt van bomen die na hun vruchtdragende periode gekapt worden en anders als afvalhout zouden eindigen. Zo wordt iets dat anders verloren gaat, toch nuttig gebruikt.
Circulair denken en het leven van een product
Een circulaire aanpak betekent dat een product zo wordt gemaakt dat het na gebruik niet zomaar weggegooid wordt, maar opnieuw ingezet of verwerkt kan worden. Dat begint al bij het ontwerp. Als een tafel bestaat uit één soort hout zonder lijm of vernis, is het eenvoudiger om het materiaal later te hergebruiken. Bij producten die uit meerdere soorten bestaan, zoals een jas van polyester met een katoenen voering en plastic knopen, is dat veel moeilijker. De grondstoffen zijn dan niet meer te scheiden. Fondsen en organisaties in Vlaanderen en Nederland ondersteunen projecten die werken aan een meer circulaire omgang met spullen en energie. Die projecten laten zien dat een andere manier van produceren en consumeren echt mogelijk is, al vraagt dat aanpassingen van bedrijven en gewone mensen.
Hoe je zelf betere keuzes maakt
Bewust omgaan met spullen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een eerste stap is nadenken over hoe lang iets meegaat. Een goedkope plastic stoel gaat misschien drie jaar mee, terwijl een houten exemplaar tientallen jaren standhoudt als het goed onderhouden wordt. Kijk ook naar labels en keurmerken. FSC staat voor hout uit verantwoord beheerde bossen. GOTS is een keurmerk voor biologisch textiel. Zulke aanduidingen geven je als koper meer zekerheid over hoe iets gemaakt is. Verder is tweedehands kopen een van de meest directe manieren om de vraag naar nieuwe grondstoffen te verminderen. Wat al bestaat, hoeft niet opnieuw gemaakt te worden. Kleine keuzes, herhaald door veel mensen, hebben samen een groot effect op hoeveel grondstoffen er jaarlijks worden gebruikt en weggegooid.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een hernieuwbare en een niet-hernieuwbare grondstof?
Een hernieuwbare grondstof, zoals hout of katoen, groeit opnieuw aan als hij op de juiste manier geoogst wordt. Een niet-hernieuwbare grondstof, zoals aardolie of ijzererts, is op aarde in beperkte hoeveelheid aanwezig en vormt zich pas na miljoenen jaren opnieuw. Als die op is, is hij weg.
Is gerecycled materiaal altijd van mindere kwaliteit?
Gerecycled materiaal is niet automatisch minder goed. Aluminium behoudt na herverwerking dezelfde eigenschappen als nieuw aluminium. Bij sommige kunststoffen en papiersoorten neemt de kwaliteit wel iets af na hergebruik, maar voor veel toepassingen is dat geen probleem.
Waarom is het moeilijk om gemengde producten te recyclen?
Producten die uit meerdere soorten stoffen bestaan, zijn moeilijk te recyclen omdat de verschillende onderdelen niet eenvoudig van elkaar te scheiden zijn. Een sneaker bestaat bijvoorbeeld uit rubber, foam, stof en lijm. Die stoffen hebben elk een ander verwerkingsproces nodig, en als ze samengekleefd zijn, is dat bijna niet uitvoerbaar zonder grote machines of hoge kosten.
Welk keurmerk kan ik vertrouwen bij de aankoop van houten meubels?
Bij houten meubels is het FSC-keurmerk een betrouwbare aanwijzing. FSC staat voor Forest Stewardship Council en betekent dat het hout afkomstig is uit een bos dat op een verantwoorde manier beheerd wordt, waarbij aandacht is voor natuur, arbeidsomstandigheden en lokale gemeenschappen.
Geef een reactie